चन्द्रशेखरः' पदस्यास्य विग्रहः करणीयः

Question

Accepted Answer

चन्द्रशेखरः' पदस्य विग्रहः 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इति विकल्पद्वयेन युक्तः अस्ति।

1. **विकल्प 2: चन्द्रः शेखरे यस्य सः**  
   - **व्याख्या**: 'चन्द्रशेखरः' इत्यस्य विग्रहः 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इति विकल्पेन यथार्थः अस्ति। 'चन्द्रः' इत्यस्य अर्थः चन्द्रः इति, तथा 'शेखरे यस्य सः' इत्यस्य अर्थः शेखरे यस्य सः इति। अयं विग्रहः 'चन्द्रः' इति च 'शेखरः' इति च द्वयोः पदयोः संयोजनं यथार्थं दर्शयति। 'चन्द्रः' इति चन्द्रस्य सूचकं, तथा 'शेखरः' इति शीर्षस्य सूचकं। अतः 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इत्यनेन 'चन्द्रः शीर्षे यस्य सः' इति अर्थः स्पष्टं प्रकट्यते, यः शिवस्य विशेषणं भवति।

2. **अन्य विकल्पानां अस्वीकृतिः**:
   - **विकल्प 1: चन्द्रस्य शेखरे यस्य सः**  
     - अत्र 'चन्द्रस्य' इति सप्तमी विभक्तिः प्रयुक्ता अस्ति, यः चन्द्रस्य अधिकारं सूचयति, किन्तु 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इत्यस्मिन् अर्थे 'चन्द्रः' इति प्रथमा विभक्तिः अपेक्षिता अस्ति।
   
   - **विकल्प 3: चन्द्रः शेखरे यस्मिन् सः**  
     - अत्र 'यस्मिन्' इति शब्दः प्रयुक्तः अस्ति, यः स्थानवाचकः अस्ति। किन्तु 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इत्यस्मिन् अर्थे 'यस्मिन्' इत्यस्य स्थानं नास्ति, अपितु 'यस्य' इत्यस्य प्रयोगः उचितः अस्ति।
   
   - **विकल्प 4: चन्द्राय शेखरः यः सः**  
     - अत्र 'चन्द्राय' इति चतुर्थी विभक्तिः प्रयुक्ता अस्ति, यः चन्द्राय समर्पणं वा उद्दिष्टं सूचयति। किन्तु 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इत्यस्मिन् अर्थे 'चन्द्रः' इति प्रथमा विभक्तिः अपेक्षिता अस्ति।

अतः 'चन्द्रः शेखरे यस्य सः' इति विकल्पः एव यथार्थः अस्ति, यः 'चन्द्रशेखरः' इत्यस्य सही विग्रहं प्रदर्शयति।