अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारित प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्ति कस्मिश्चिज्जलाशये कम्बुग्रीवो नाम कच्छपः । तस्य च सङ्कटविकटनाम्नी मित्रे हंसजातीये परमस्नेह कोटिमाश्रिते, नित्यमेव सरस्तीरमासाद्य तेन सहानेकदेवर्षि महर्षीणां कथाः कृत्वास्तमनवेलायां स्वनीडसंश्रयं कुरुतः । अथ गच्छता कालेन अनावृष्टिवशात् सरः शनैः शनैः शोषमगमत् । ततः तद्दुःखदुखितौ तावूचतुः - "भो मित्र! जम्बालशेषमेतत्सरः सञ्जातं, तत्कथं भवान् भविष्यतीति व्याकुलत्वं नो हृदि वर्तते ।" तच्छ्रुत्वा कम्बुग्रीव आह - भो साम्प्रतं नास्त्यस्माकं जीवितव्यं जलाभावात् । तथाप्युपायः चिन्त्यतामिति । तदानीयतां काचिद् दृढ़रज्जुलर्लघु - काष्ठं वा । अन्विष्यतां च प्रभूतजलसनाथं सरः, येन मया मध्यप्रदेेशे दन्तैर्गृहीते सति युवां कोटि भागयोस्तत्काष्ठं मया सहितं संगृह्य तत्खरो नयथः । तौ ऊचतुः – भो मित्र! एवं करिष्यावः । परं भवता मौनव्रतेन स्थातव्यम्, नो चेत् तव काष्ठात् पातो भविष्यति । तथानुष्ठिते, गच्छता, कम्बुग्रीवेणाधोभागे व्यवस्थितं किञ्चित् पुरमालोकितम् । तत्र ये पौरास्ते तथा नीयमानं विलोक्य सविस्मयमिदम् ऊचुः - अहो चक्राकारं किमपि पक्षिभ्यां नीयते, पश्यत ! पश्यत! अथ तेषां कोलाहलमाकर्ण्य कम्बुग्रीव आह - भोः किमेष कोलाहलः ? इति वक्तुमना अर्द्धोक्त एव पतितः पौरैः खण्डशः कृतश्च । 'आसाद्य' इति पदे प्रयुक्त कृदन्त प्रत्ययं चित्वा लिखत।
'आसाद्य' इति पदे प्रयुक्त कृदन्त प्रत्ययः 'ल्यप्' प्रत्ययः अस्ति। संस्कृत व्याकरणानुसारं, 'ल्यप्' प्रत्ययः तस्य प्रयोगः क्रियापदस्य वर्तमानकालिकं अथवा भविष्यत्कालिकं अर्थं सूचितुं भवति। 'आसाद्य' इत्यस्य अर्थः 'प्राप्त होकर' अथवा 'पहुँचकर' इत्यस्ति, यः क्रियायाः वर्तमानकालिकं अथवा भविष्यत्कालिकं भावं दर्शयति। अतः 'ल्यप्' प्रत्ययः अत्र उचितः प्रत्ययः अस्ति। अन्य विकल्पानां असंगतिः: 1. तुमुन् प्रत्ययः: एषः प्रत्ययः 'तुम्' धातोः प्रयोगे भवति, यः 'कर्तुम्' इत्यादि अर्थं सूचयति। अत्र 'आसाद्य' इत्यस्य प्रयोगे 'कर्तुम्' इत्यादि अर्थः नास्ति, अतः…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :