निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि उचितं विकल्पं चित्वा देयानि । आदिगुरोः शङ्कराचार्यस्य जन्म केरलप्रान्ते कालडीनामके ग्रामे अभवत् । अस्य पितुः नाम शिवगुरुः आसीत् । अस्य जन्मनः प्रागेव सः दिवंगत । माता आर्याम्बा एवास्य पालनमकरोत् । जन्मनैव प्रतिभासम्पन्नतया स कुलोचिताः विद्याः शीघ्रमेव अधीतवान् । मनसा, वचसा कर्मणा च विरक्तः शङ्करः मातरं संन्यासस्यानुमतिम् अयाचत् । पुत्रस्नेहपरवशा सा शङ्करस्य इमां प्रार्थनां न स्वीकृतवती । एकदा शङ्करः नद्यां स्नातुं गतः । तत्र नक्रेण गृहीतः स उच्चैः आक्रोशत् । आक्रोशं श्रुत्वा माता नदीतीरं गता पुत्रं च नक्रेण गृहीतम् अपश्यत् । शङ्करः अवदत् – “अम्ब ! यदि संन्यासं ग्रहीतुं मामनुमंस्यसे तर्हि अहं नक्रात् मुक्तो अनिच्छन्त्यपि माता – “वत्स यथा तुभ्यं रोचते तथा कुरु” इति कष्टेनाकथयत् । एतच्छ्रुत्वा शङ्करः नक्रात् नद्याः बहिर्निर्गत्य मातुः चरणयोः प्रणामं कृत्वा सः अवदत्, “मातः ! यद्यपि साय तथापि यदैव त्वं मां स्मरिष्यसि तदैव उपस्थितो भविष्यामि ।” एवं निरगच्छत् । अथ परिव्राजकैः सह देशाद्येशं पर्यटन् शङ्करः काश्यां गोविन्दपादाचार्येभ्यः वेदान्तविद्यामधीतवान् । अनन्तरं ख्यानाम् उपनिषदाम्, ब्रह्मसूत्राणां श्रीमद्भगवद्गीतायाश्च भाष्याणि अरचयत् । अनेन विरचितानि बहूनि त्रकाव्यान्यपि सन्ति येषु भजगोविन्दस्तोत्रम् अतीव लोकप्रियमस्ति । एवं मन्यते यत् मरणासन्ना माता यदैवास्य स्मरणं अकरोत् तदैवायं तत्समीपं आगच्छत् । दिवंगतायां मातरि संन्यस्तोऽपि सः पुत्रोचितं सर्वं कृत्यं सम्पादितवान् । ततः सर्वतः परिभ्रमन्स जनेभ्यः अद्वैतवेदान्तसिद्धान्तस्य ज्ञानमुपदिष्टवान् । अस्मिन्नेव प्रचारक्रमे स द्वारिकायां, बदर्यां, जगन्नाथपुर्यां, शृङ्गेर्यां च चतुरः मठान् समस्थापयत् । अन्ते च द्वात्रिंशे एव वयसि ब्रह्मभावम् उपगतः । 'अधीतवान्' इत्यस्य पदस्य कोऽर्थः ?
'अधीतवान्' इत्यस्य पदस्य अर्थं स्पष्टं कर्तुं आवश्यकं अस्ति यत् 'अधीतवान्' इत्यस्य मूलधातुः 'अधि + इ' अस्ति, यस्य अर्थः 'पठनं' वा 'अध्ययनं' कर्तुं इति भवति। अतः 'अधीतवान्' इत्यस्य अर्थः 'पठितवान्' इति स्पष्टं भवति। 1. गृहीतवान्: 'गृहीतवान्' इत्यस्य अर्थः 'स्वीकारितवान्' वा 'लाभं कृतवान्' इति भवति। 'अधीतवान्' इत्यस्य अर्थं 'पठितवान्' इति सन्दर्भे 'गृहीतवान्' इत्यस्य प्रयोगः उचितः नास्ति। 2. पठितवान्: यद्यपि 'पठितवान्' इत्यस्य अर्थः 'अधीतवान्' इत्यस्य अर्थेन मेलं खदति, तथापि प्रश्नानुसारं 'अधीतवान्' इत्यस्य अर्थः…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :