निर्देशः : अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषुः उचिततमम् उत्तरं चिनुत । नर्मदातीरे एकः वृक्षः आसीत् । तत्र स्वपरिश्रमेण निर्मितेषु नीडेषु खगाः सुखेन वसन्ति स्म । तत्र वृक्षतले कश्चित् वानरः अपि वसति स्म । एकदा महती वृष्टिः अभवत् । सः वानरः वृष्टिजलेन अतीव आर्द्रः कम्पितः च अभवत् । खगाः शीतेन कम्पमानं वानरम् अवदन् – भो वानर ! त्वं कष्टम् अनुभवसि । तत् कथं गृहस्य निर्माणं न करोषि ! यदा सः वानरः एतत् अशृणोत् तदा सः अचिन्तयत् – अहो ! एते क्षुद्राः खगाः मां निन्दन्ति । सः वानरः खगानां नीडानि वृक्षात् अधः अपातयत् । खगानां नीडैः सह तेषाम् अण्डानि अपि नष्टानि । सत्यम् एव उक्तम् – उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये । 'कम्पमानम्' इत्यस्मिन् पदे कः कृत्प्रत्ययः प्रयुक्तः ?
'कम्पमानम्' इत्यस्मिन् पदे 'शानच्' कृत्प्रत्ययः प्रयुक्तः अस्ति। संस्कृत व्याकरणे, 'शानच्' प्रत्ययः वर्तमानकालिक क्रियापदेषु प्रयुक्तः भवति, यः क्रियायाः वर्तमानकालिकं भावं दर्शयति। 'कम्पमानम्' इत्यस्मिन् पदे 'कम्प्' धातुः वर्तमानकालिकं भावं दर्शयति, अतः 'शानच्' प्रत्ययः उचितः अस्ति। अब अन्य विकल्पों का विश्लेषण करते हैं: 1. मानच्: यह प्रत्यय संस्कृत व्याकरण में नहीं पाया जाता। अतः यह विकल्प गलत है। 3. कानच्: यह भी संस्कृत व्याकरण में मान्य प्रत्यय नहीं है। अतः यह विकल्प भी…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :