Question
Easy

अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमं उत्तरं चिनुत । सामाजिक-सञ्चार-माध्यमम् आधुनिक-युगस्य एतादृशं माध्यमम् अस्ति, येन वयम् अखिलविश्वे केनापि सह कुत्रापि सम्पर्कं साधयितुं समर्थाः भवेम । अन्तर्जालस्य प्रयोगं विना एतन्न सम्भवति । अद्यत्वे अन्तर्जालस्य कृपया 'गूगल-फेसबुक-व्हाट्सएप्' इत्यादीनि अनेकानि उपकरणानि उपलभ्यानि सन्ति । अधुना तु एतानि सर्वाणि उपकरणानि चल-दूरभाषयन्त्रेऽपि विद्यमानानि सन्ति । गूगलादि उपकरणानां प्रयोगेन वयं कस्मिन्नपि विषये सर्वं ज्ञातुं शक्नुमः । अस्मिन् शब्दकोशानां, नवीन-शोध-कार्याणां सूचनानां च भण्डारः वर्तते । अन्तर्जालस्य सहायतया वयं स्थानात् स्थानं धनान्तरणं कुर्याम । समाचाराणां सन्देशानां च आदानं प्रदानं च कुर्मः । गृहादेव कार्यालयस्य कार्याणि सम्पादयामः । विपणिं गन्तुं विना वस्तूनि क्रीणामः विक्रीणामः च । अद्यत्वे तु एतादृशी स्थितिरस्ति यत् अन्तर्जालस्य उपयोगं विना वयं किमपि कार्यं कर्तुं सक्षमाः न स्मः । कालान्तरे निःसंशयः वयं सर्वे अस्मिन्नेव निर्भराः भविष्यामः । एतस्य ज्ञानं विना गतिर्न भविष्यति । परन्तु एतेषां उपकरणानां प्रयोगेण वयं निष्क्रियाः भवामः । अल्पमपि ज्ञानाय वयं कदापि स्वबुद्धेः प्रयोगः न कुर्मः, अपितु गूगलशरणं गच्छामः । परिवारजनैः सह अपि फेसबुक व्हाट्सएप् च इत्याभ्यां माध्यमाभ्यां वार्तालापं कुर्मः । परस्पर-सम्बन्धानाम् अद्य तु किमपि महत्त्वं नास्ति । एतेषां उपकरणानां सततप्रयोगेण नेत्रदोषाः जायन्ते, पृष्ठे पीडा भवति, स्मृतेः ह्रासः दृश्यते, कार्येषु एकाग्रता नश्यति, सम्प्रेषणक्षमतायाः विकासः अवरुध्यते आत्मसम्मानं च क्षरति । यथा अन्येषां वस्तूनां प्रयोगेण लाभाः हानयश्च भवन्ति, तथैव सामाजिक-सञ्चार-माध्यमस्य प्रयोगेण अपि भवन्ति । अतएव अस्माभिः अस्य सदुपयोगाः ग्रहणीयाः दुरुपयोगः च हातव्याः । ‘सम्प्रेषणक्षमतायाः ' – इत्यस्मिन् पदे कः समासः वर्तते ?

1
षष्ठीतत्पुरुष समासः
2
बहुव्रीहिः समासः
3
कर्मधारयः समासः
4
द्विगुः समासः
Question Details
Time to Solve: 12
Exam: CTET
Level/Paper: CTET_P2
Chapter: समास परिचयः
Topic: समास
Correct Answer
Option A
Explanation

‘सम्प्रेषणक्षमतायाः ' – इत्यस्मिन् पदे षष्ठीतत्पुरुष समासः वर्तते। 1. षष्ठीतत्पुरुष समासः: इस समास में पहला पद षष्ठी विभक्ति में होता है और दूसरा पद प्रधान होता है। 'सम्प्रेषणक्षमतायाः' में 'सम्प्रेषण' शब्द षष्ठी विभक्ति में है और 'क्षमता' प्रधान पद है। अतः यह षष्ठीतत्पुरुष समास का उदाहरण है। 2. बहुव्रीहिः समासः: इस समास में समस्त पद मिलकर किसी अन्य वस्तु या व्यक्ति का बोध कराते हैं, और समस्त पदों का अर्थ…Read More

Similar Questions from REET Exam - Paper 1 - Year 2018
Question 1
Easy

Source :

समास परिचयः
निम्नलिखितानि पद्यानि पठित्वा प्रश्नानानाम् उत्तराणि यथोचितं विकल्पं चित्वा देयानि - खलः सर्षपमात्राणि परच्छितद्राणि पश्यति । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यति ॥ 1 ॥ सर्पदुर्जनयोर्मध्ये वरं…
Chapter :
समास परिचयः
Topic :
समास
Question 2
Easy

Source :

समास परिचयः
निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानानाम् उत्तराणि यथोचितं विकल्पं चित्वा देयानि - संस्कृतभाषा भारतवर्षस्य संस्कारभाषा। भारते संस्कृत-भाषायाः प्रतिदिनं विविधसंस्कारकार्येषु प्रयोगः भवति। एतस्याः अनेकासु विशेषतासु इयम् अन्यतमा विशेषता…
Chapter :
समास परिचयः
Topic :
समास
Question 3
Easy

Source :

समास परिचयः
अधोलिखितान् पद्यान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमं उत्तरं चिनुत । गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम् । प्राप्तविद्या गुरुं शिष्या दग्धाऽरण्यं मृगास्तथा ॥ 1 ॥ आचारः कुलमाख्याति देशम्…
Chapter :
समास परिचयः
Topic :
समास
Question 4
Easy

Source :

अव्यय प्रयोगः
अधोलिखितम् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – विकृतिं नैव गच्छन्ति सङ्गदोषेण साधवः । आवेष्टितं महासर्पैः चन्दनं न विषायते ॥ मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं…
Chapter :
अव्यय प्रयोगः
Topic :
अव्ययम्