सुकरातविधिः' एतस्यविधेरपरं नाम किम् ?

Question

Accepted Answer

सुकरातविधिः' एतस्य विधेरपरं नाम 'प्रश्नोत्तरविधिः' इति कथ्यते। सुकरातविधिः एकं शिक्षणं पद्धतिः अस्ति, यत्र शिक्षकः प्रश्नान् पृच्छति, छात्राः उत्तरं प्रददति, तथा च तर्क-वितर्केण ज्ञानं प्राप्यते। एषः विधिः सुकरातस्य नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति, यः प्राचीन यूनानी दार्शनिकः आसीत्। एषः विधिः छात्राणां स्वविचारान् स्पष्टं कर्तुं, तर्कं प्रकटयितुं, तथा च ज्ञानं गहनं कर्तुं साहाय्यं करोति।

1. प्रश्नोत्तरविधिः: एषः विकल्पः उचितः अस्ति, यतः सुकरातविधिः प्रश्नोत्तरविधिः इत्येव प्रसिद्धः। एषः विधिः प्रश्नानां माध्यमेन छात्राणां विचारशक्तिं जागरूकं करोति, तथा च तर्कं प्रकटयितुं प्रेरयति।

2. वाद-विवादविधिः: एषः विकल्पः अनुचितः अस्ति, यतः वाद-विवादविधिः सुकरातविधेः विशेषः नास्ति। वाद-विवादविधिः तर्क-वितर्केण विचारानां आदान-प्रदानं करोति, किन्तु एषः सुकरातविधेः विशेषः नास्ति।

3. आगमनविधिः: एषः विकल्पः अनुचितः अस्ति, यतः आगमनविधिः विशेषतः सामान्यतः तर्कशास्त्रे उपयुज्यते, यत्र विशेषात् सामान्यं निष्कर्षं क्रियते। एषः सुकरातविधेः विशेषः नास्ति।

4. निगमनविधिः: एषः विकल्पः अनुचितः अस्ति, यतः निगमनविधिः विशेषतः तर्कशास्त्रे उपयुज्यते, यत्र सामान्यतः विशेषं निष्कर्षं क्रियते। एषः सुकरातविधेः विशेषः नास्ति।

अतः, 'प्रश्नोत्तरविधिः' एव सुकरातविधेः उचितं नाम अस्ति, यतः एषः विधिः प्रश्नानां माध्यमेन ज्ञानं प्राप्यते।