अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारित – प्रश्नानानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत –
एकदा दरिद्रेभ्यः दातुं कम्बलाः नृपेण चाणक्यय समर्पिताः । चाणक्यस्य उटजं नगराद् बहिः आसीत् । केचन चौराः कम्बलान् अपहर्तुं चिन्तितवन्तः । ते रात्रौ चाणक्यस्य उटजं प्राविशन् । तत्र अतीव शैत्यम् आसीत् । चाणक्यः कटे सुप्तः आसीत् । पार्श्वे कम्बलानां राशिः आसीत् । चौराणाम् आश्चर्यम् । चाणक्यः कम्बलं विना निद्रां करोति । चौरः चौरकर्म न अकुर्वन् । ते चाणक्यम् प्रबोधितवन्तः । चौरः–चाणक्य महोदय ! पार्श्वे कम्बलानां राशिः । शीतकालोऽपि वर्तते । तथापि त्वं किमर्थं भूमौ शयनं करोषि ? चाणक्यः उत्थवान् – कम्बलाः दरिद्रेभ्यः दानाय नृपेण दत्ताः । श्वः प्रभाते वितरणं करिष्यामि । तेषां उपयोगाय नास्ति ममाधिकारः । अहं विरक्तः सदा तृप्तः । इति श्रुत्वा चौराणां लज्जा उत्पन्ना । अन्येषां वस्तुनाम् उपयोगेन अधर्मः भवति ।
‘दरिद्रेभ्यः’ इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अनुच्छेदमाधृत्य लिखत -
‘दरिद्रेभ्यः’ इत्यस्मिन् पदे चतुर्थी विभक्तिः अस्ति। चतुर्थी विभक्तिः सामान्यतः 'कस्मै?' इत्यस्मै प्रश्नाय उत्तरं ददाति, यत्र दानं, उद्देशः, अथवा लाभः सूचितः भवति। अनुच्छेदे, 'दरिद्रेभ्यः दातुं कम्बलाः' इत्यत्र चतुर्थी विभक्तिः दरिद्राणां उद्देशं सूचयति, यानि कम्बलाः दरिद्राणां दानाय समर्पिताः। अतः, चतुर्थी विभक्तिः उचितं विकल्पं अस्ति। अन्य विकल्पानां असमर्थनम्: 1. प्रथमा: प्रथमा विभक्तिः कर्तरि प्रयुज्यते, यथा 'रामः गच्छति'। 'दरिद्रेभ्यः' इत्यस्मिन् पदे कर्तृत्वं नास्ति, अपितु उद्देशः अस्ति, अतः प्रथमा विभक्तिः न भवति। 2. द्वितीया: द्वितीया…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :