Question
Easy

निर्देशः अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – ग्रामे आसीत् कश्चन दुर्बलकायः । शरीर-शक्तिहीनताकारणतः सः भृतिकार्यं न प्राप्नोति स्म । सः देवं प्रार्थितवान् – “भगवन् ! मम उदरपूरणाय काञ्चित् व्यवस्थां परिकल्पयतु कृपया” इति । तस्यां रात्रौ तस्य स्वप्ने प्रत्यक्षीभूय भगवान् अवदत् – “शिलानोदनं कुरु” इति । तस्य गृहस्य समीपे काचित् महाशिला आसीत् । सः निर्धनः तस्याः नोदनम् आरब्धवान् । शिला तु महाकारा आसीत् । अतः सः तां कम्पयितुम् अपि न शक्तवान् । तथापि भगवतः आदेशं पालयितुम् इच्छन् सः स्वस्य प्रयत्नं न परित्यक्तवान् । एवमेव कानिचन दिनानि गतानि । जनाः तस्य प्रयत्नं दृष्ट्वा उपहासवचनानि उक्तवन्तः । ‘तां महाशिलां कम्पयितुम् अपि न शक्नोति भवान् । एतस्याः नोदने प्रवृत्तः भवान् मूर्खः एव’ इति एतत् श्रुत्वा अपि निर्धनः स्वस्य प्रयत्नं तु न परित्यक्तवान् । एवमेव मासत्रयम् अतीतम् । तदीयः शिलानोदनप्रयत्नः तु व्यर्थः एव आसीत् । अतः सः नितरां खिन्नः । स्वस्य दौर्भाग्यं स्मरन् एकदा सः निद्राम् अकरोत् । तस्य स्वप्ने देवः पुनः प्रत्यक्षः अभवत् । तं दृष्ट्वा सः निर्धनः – “देव ! व्यर्थकार्ये भवता अहं योजितः । तत् कृतवता मया उपहासपात्रता प्राप्ता” इति अवदत् । तदा देवः उक्तवान् – “भोः ! भवतः परिश्रमः व्यर्थः न । अतः अलं चिन्तया ।” तदा क्रुद्धः निर्धनः अवदत् – “मया द्वित्रान् मासान् यावत् शिलानोदनं कृतम् । किन्तु शिला न अकम्पत अपि । तां नोत्तुं मया कृतः प्रयासः किं व्यर्थः न ?” इति । “सा महाशिला भवता कम्पयितुं न शक्या इति अहं जानामि एव । नोदनात् शिला लवमात्रणापि न अकम्पत इति तु सत्यम् । किन्तु मासत्रयं यावत् भवता यः नोदनप्रयासः कृतः ततः भवतः हस्तौ, पादौ, स्नायवश्च शक्तियुक्ताः जाताः । भवता दृढकायत प्राप्ता । अतः यत्किमपि कार्यं कर्तुं समर्थः भवान् । मया एतदेव इष्टं, न तु शिलायाः अपसारणम्” इति अवदत् भगवान् । अलं चिन्तया इति वाक्यस्य अभिप्रायः _

1
चिन्तां न कुरु
2
चिन्तां कुरु
3
व्यर्थचिन्तां कुरु
4
चिन्ता अलङ्कारसदृशी अस्ति
Question Details
Time to Solve: 12
Exam: CTET
Level/Paper: CTET_P1
Chapter: संस्कृत साहित्यम्
Topic: संस्कृतसूक्तयः
Correct Answer
Option A
Explanation

अलं चिन्तया इति वाक्य का अभिप्राय है "चिन्तां न कुरु"। इस विकल्प को सही मानने के पीछे निम्नलिखित कारण हैं: 1. संदर्भ और प्रसंग: गद्यांश में देवता निर्धन व्यक्ति को यह समझाने का प्रयास कर रहे हैं कि उसका परिश्रम व्यर्थ नहीं गया है। देवता उसे यह आश्वासन दे रहे हैं कि उसके प्रयासों का सकारात्मक परिणाम हुआ है, भले ही वह शिला को हिला नहीं सका। इसलिए, "अलं चिन्तया"…Read More

Similar Questions from REET Exam - Paper 1 - Year 2018
Question 1
Easy

Source :

संस्कृत साहित्यम्
अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – अश्रद्धा परमं पापं, श्रद्धा पापप्रमोचिनी जहाति पापं श्रद्धावान्, सर्पो जीर्णामिव त्वचाम् ॥ (1) दूरेऽपि सज्जनाः…
Chapter :
संस्कृत साहित्यम्
Topic :
संस्कृतसूक्तयः
Question 2
Easy

Source :

संस्कृत साहित्यम्
अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – अश्रद्धा परमं पापं, श्रद्धा पापप्रमोचिनी जहाति पापं श्रद्धावान्, सर्पो जीर्णामिव त्वचाम् ॥ (1) दूरेऽपि सज्जनाः…
Chapter :
संस्कृत साहित्यम्
Topic :
संस्कृतसूक्तयः
Question 3
Easy

Source :

संस्कृत साहित्यम्
अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चिनुत । न देवो विद्यते काष्ठे न पाषाणे न मृण्मये । भावे हि विद्यते देवः तस्माद्भावो हि कारणम्…
Chapter :
संस्कृत साहित्यम्
Topic :
संस्कृतसूक्तयः
Question 4
Easy

Source :

संस्कृत साहित्यम्
अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चिनुत । न देवो विद्यते काष्ठे न पाषाणे न मृण्मये । भावे हि विद्यते देवः तस्माद्भावो हि कारणम्…
Chapter :
संस्कृत साहित्यम्
Topic :
संस्कृतसूक्तयः