निम्नलिखितानि पद्यानि पठित्वा प्रश्नानानाम् उत्तराणि यथोचितं विकल्पं चित्वा देयानि -
खलः सर्षपमात्राणि परच्छितद्राणि पश्यति । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यति ॥ 1 ॥
सर्पदुर्जनयोर्मध्ये वरं सर्पो न दुर्जनः । सर्पो दशति कालेन दुर्जनस्तु पदे पदे ॥ 2 ॥
चन्दनं शीतलं लोके चन्दनादपि चन्द्रमाः । चन्द्रचन्दनयोर्मध्ये शीतला साधुसङ्गतिः ॥ 3 ॥
वृथा वृष्टिः समुद्रेषु वृथा तृप्तस्य भोजनम् । वृथा दानं समर्थस्य वृथा दीपो दिवापि च ॥ 4 ॥
शारदि न वर्षति गर्जति, वर्षति वर्षासु निःस्वनो मेघः । नीचो वदति न कुरुते, न वदति सुजनः करोत्येव ॥ 5 ॥
'चन्द्रचन्दनयोः' इत्यस्मिन् पदे कः समासः ? सविग्रहं नामनिर्देशनम् क्रियताम्।
'चन्द्रचन्दनयोः' इत्यस्मिन् पदे 'चन्द्रश्च चन्दनश्च तयोः तुलना-द्वन्द्व समासः' इति विकल्पः उचितः अस्ति। 1. चन्द्रश्च चन्दनश्च तयोः तुलना-द्वन्द्व समासः (Option 1): - 'चन्द्रचन्दनयोः' इत्यस्मिन् पदे 'चन्द्र' तथा 'चन्दन' एतयोः तुलना क्रियते। द्वन्द्व समासः तत्र भवति यत्र द्वयोः अथवा अधिकानां पदानां समानता अथवा तुलना सूच्यते। अतः 'चन्द्रचन्दनयोः' इत्यत्र चन्द्रस्य चन्दनस्य च तुलना क्रियते इति स्पष्टं अस्ति। अतः एषः विकल्पः उचितः अस्ति। 2. चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयोः समाहारः-इतरेतरद्वन्द्वः (Option 2): - इतरेतरद्वन्द्वः…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :