निर्देश : अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्य उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत - वृद्धः पिता स्वपुत्रान् कृषिकर्मणः संचालनाय भूयोभूयः प्रेरयति । किन्तु सर्वेऽपि अलसाः पुत्राः न शृणवन्ति । एकदा स वार्धक्यजनितेन रोगेण ग्रस्तः शय्यासीनो जातः । सः कालहायमानेषु पुत्रेषु सङ्घबद्धतायाः महत्त्वं बोधनाय उपायमचिन्तयत् । सर्वानपि पुत्रान् आहूय स एकस्मै सुबन्धं दण्डचतुष्टयं दत्वा अवदत् - त्वमेतं भंजय । स कथमपि भङ्क्तुं नाशक्नोत् । तदा अपरः पुत्रः तथैव आदिष्टः । सोऽपि तद्दण्डचतुष्टयं भङ्क्तुं समर्थो न जातः । इयमेव दशा अपरद्वयोः पुत्रयो: अपि अभवत् । तदा वृद्धः पिता सुबन्धं दण्डचतुष्टयं निर्बध्य एकैकं दण्डं पुत्रेभ्यः दत्तवान् । तं दण्डं चोटयितुं स सर्वानपि आदिष्टवान् । सर्वे पुत्राः स्वस्वहस्तस्थितं दण्डं भङ्क्तुं समर्थाः अभवन् । तदा पिता कथितवान् यदि यूयं पृथक् पृथक् तिष्ठथ तदा कश्चित् शत्रु: युष्मान् एकैकान् विनाशयिष्यति । यदि यूयं सर्वे मिलित्वा सुबद्धाः तिष्ठथ तदा कोऽपि बाह्यजनः युष्मान् विनाशयितुं समर्थः न भविष्यति । तस्मात् दिवसात् सर्वेऽपि चत्वारः पुत्राः स्वस्वविचारान् त्यक्त्वा परस्परं मिलित्वा गृहेऽवसन् । पितरं च सेवया स्वस्थम् अकुर्वन् । पुत्रेभ्यः इति पदे अनुच्छेदानुसारेण का विभक्तिः ?
पुत्रेभ्यः इति पदे अनुच्छेदानुसारेण चतुर्थी विभक्तिः का प्रयोगः कृतः अस्ति। चतुर्थी विभक्तिः सामान्यतः संप्रदान कारकं सूचयति, यः 'किसके लिए' अथवा 'किसको' इत्यादि अर्थं प्रकटयति। अनुच्छेदे, वृद्धः पिता पुत्रेभ्यः दण्डं दत्तवान्, इत्यस्मिन् प्रसङ्गे 'पुत्रेभ्यः' पदं 'पुत्रों के लिए' अथवा 'पुत्रों को' इत्यर्थे प्रयुक्तं अस्ति। अतः चतुर्थी विभक्तिः उचितम् अस्ति। अब अन्य विकल्पों का विश्लेषण करते हैं: 1. प्रथमा: प्रथमा विभक्तिः कर्ता को सूचित करती है। यदि 'पुत्रेभ्यः' प्रथमा विभक्तिः में होता,…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :