अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारित – प्रश्नानानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – एकदा दरिद्रेभ्यः दातुं कम्बलाः नृपेण चाणक्यय समर्पिताः । चाणक्यस्य उटजं नगराद् बहिः आसीत् । केचन चौराः कम्बलान् अपहर्तुं चिन्तितवन्तः । ते रात्रौ चाणक्यस्य उटजं प्राविशन् । तत्र अतीव शैत्यम् आसीत् । चाणक्यः कटे सुप्तः आसीत् । पार्श्वे कम्बलानां राशिः आसीत् । चौराणाम् आश्चर्यम् । चाणक्यः कम्बलं विना निद्रां करोति । चौरः चौरकर्म न अकुर्वन् । ते चाणक्यम् प्रबोधितवन्तः । चौरः–चाणक्य महोदय ! पार्श्वे कम्बलानां राशिः । शीतकालोऽपि वर्तते । तथापि त्वं किमर्थं भूमौ शयनं करोषि ? चाणक्यः उत्थवान् – कम्बलाः दरिद्रेभ्यः दानाय नृपेण दत्ताः । श्वः प्रभाते वितरणं करिष्यामि । तेषां उपयोगाय नास्ति ममाधिकारः । अहं विरक्तः सदा तृप्तः । इति श्रुत्वा चौराणां लज्जा उत्पन्ना । अन्येषां वस्तुनाम् उपयोगेन अधर्मः भवति । “समीपे” इति पदस्य समानार्थकशब्दः अनुच्छेदेऽस्मिन् प्रयुक्तः । तच्चित्वा लिखत -
अनुच्छेद में "समीपे" इति पदस्य समानार्थकशब्दः "पार्श्वे" प्रयुक्तः अस्ति। "पार्श्वे" शब्दः चाणक्यस्य उटजं समीपे कम्बलानां राशिः अस्ति इति सूचितं करोति। अतः "पार्श्वे" इति शब्दः "समीपे" इत्यस्य समानार्थकः अस्ति। अब अन्य विकल्पानां असंगतता पर विचार करें: 1. "दूरे" - "दूरे" इति शब्दः "समीपे" इत्यस्य विपरीतार्थकः अस्ति। "दूरे" इत्यस्य अर्थः दूर में, अर्थात् समीपस्थ न होकर दूरस्थः। अतः एषः विकल्पः अनुचितः। 2. "अतिदूरे" - "अतिदूरे" इत्यस्य अर्थः अत्यन्त दूर में। एषः शब्दः…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :