निम्नलिखितं पद्यांशम् आधारितकृत्य प्रश्ना: समाधेया: –
वर्षागमे चारूमरूम् विहाय क्वान्यत्र कस्यापि रमेतचित्तम् । सर:सु वर्षासमयेऽपि यस्मिन् शरत् – प्रसन्नं सलिलम् चकास्ति ॥
‘विहाय’ इत्यत्र कः प्रत्ययः ?
‘विहाय’ इत्यत्र ‘ल्यप्’ प्रत्ययः प्रयुक्तः अस्ति। संस्कृत व्याकरणानुसारं, ल्यप् प्रत्ययः तु ‘क्त्वा’ प्रत्ययस्य एव एक विशेष रूपं अस्ति, यः क्रियापदस्य कर्तृकर्मणि प्रयुक्तः भवति। ‘विहाय’ इत्यस्य अर्थः ‘त्यक्त्वा’ इत्यस्ति, यः क्रियायाः पूर्वकाले कर्तृकर्मणि प्रयुक्तः भवति। अत्र ‘विहाय’ इत्यस्य प्रयोगः ‘मरूम् विहाय’ इत्यत्र स्पष्टं दृश्यते, यत्र कर्ता अन्यत्र रमते इति सूचितं अस्ति। अन्य विकल्पानां असमर्थनम्: 1. क्त्वा: यद्यपि ‘क्त्वा’ प्रत्ययः अपि क्रियायाः पूर्वकाले कर्तृकर्मणि प्रयुक्तः भवति, तथापि अत्र विशेष रूपेण ‘ल्यप्’ प्रत्ययः…Read More
Source :
Source :
Source :
Source :